Buigen zonder Barsten: Vijf tips voor raadsleden om de plausibiliteit van ombuigingen te beoordelen
U moet als raadslid precies weten wat het college met een ombuigingsvoorstel bedoelt en beoogt, om te kunnen beoordelen of u er verantwoordelijkheid voor kunt en wilt nemen. Op basis van onze ervaring met onderzoeken naar plausibiliteit van ombuigingsvoorstellen geeft Joost Janssen, deskundige op het gebied van gemeentefinanciën, u vijf tips om de ombuigingsvoorstellen op hun plausibiliteit (onderbouwing en consequenties) te beoordelen.
1 Toets de strategische waarde van de ombuigingsvoorstellen
Toets of de voorstellen in lijn zijn met de strategische visie van uw gemeente. Wilt u een uitvoerings- of regiegemeente zijn en profileert u zich als woongemeente, of wilt u vooral bedrijvigheid stimuleren? Ga na of de ombuigingsvoorstellen bijdragen aan deze strategische keuzes, of hier ten minste geen afbreuk aan doen.
2 Controleer het fundament van het huis
Beoordeel of de onderbouwing van de ombuigingsvoorstellen compleet en duidelijk is. Let ten minste op de volgende aspecten:
- u vindt de omschrijving van het voorstel voldoende specifiek (u weet precies wat bedoeld wordt), meetbaar (uitgedrukt in euro's) en tijdgebonden (duidelijk wanneer welk deel van het bedrag wordt gerealiseerd);
- u heeft een helder beeld van de aanpassingen in bestaand beleid die nodig zijn als gevolg van de ombuigingen, op het moment dat u de voorstellen aangeboden krijgt ter vaststelling;
- u bent in staat om te beoordelen wat de impact van het voorstel is, doordat het ombuigingsbedrag is gekoppeld aan het oorspronkelijke budget (gaat het om een ombuiging van € 10.000 op een oorspronkelijk budget van € 20.000 of € 1.000.000?);
- u weet zich er van verzekerd dat bijstelling van budgetten als gevolg van onderuitputting (het niet volledig gebruiken van budgetten) is gebaseerd op een analyse van meerdere rekeningresultaten, waarbij met budgethouders de bijstelling ook is beoordeeld in het licht van toekomstige ontwikkelingen.
3 Zorg dat u er voor kunt staan
Een ombuiging is meer dan een getal! Het heeft onherroepelijk organisatorische, personele en/of maatschappelijke consequenties. Inzicht in deze consequenties moet onderdeel zijn van het ombuigingsvoorstel. Let u er vooral op:
- of in de Programmabegroting taakstellende ombuigingen zijn opgenomen. Dit zijn ombuigingen waarbij u wordt gevraagd om het bedrag vast te stellen, maar waarbij het onduidelijk is hoe het bedrag wordt gerealiseerd en dus ook wat de consequenties van de ombuiging zijn. Wij adviseren u om deze voorstellen pas vast te stellen wanneer zij nader zijn uitgewerkt. Zo voorkomt u dat u zich onterecht ‘rijk rekent', omdat u voorstellen mogelijk als een boomerang terugkrijgt en u zich opnieuw moet uitspreken over de wenselijkheid van het voorstel;
- of het college het ombuigingspakket op het bestaan van stapeleffecten heeft beoordeeld. Zijn consequenties van voorstellen ook integraal beoordeeld (per doelgroep)? Zo kunt u afwegen of u deze aanvaardbaar vindt en hiervoor verantwoordelijkheid wilt/kunt nemen. U moet als volksvertegenwoordiger in staat zijn om het geheel van uw keuzes uit te leggen en te verantwoorden aan uw inwoners/kiezers.
4 Verzeker u ervan dat maatschappelijke organisaties het ook weten
In het ombuigingsproces ontkomt u er niet aan om ook te snijden in subsidies en andere vormen van financiële ondersteuning van maatschappelijke organisaties. Biedt de uitwerking van het ombuigingsvoorstel u voldoende inzicht en vertrouwen in het feit dat het college gedurende het ombuigingsproces tijdig en voldoende met deze organisaties heeft overlegd en gecommuniceerd over de (mogelijke) ombuigingen. Is u duidelijk of de organisaties hebben toegezegd de ombuiging te realiseren, of is de invulling van het ombuigingsbedrag nog onderwerp van gesprek en is de ombuiging dus taakstellend? Zie dan tip 3!
5 Voorkom verrassingen
Na een intensief en moeilijk ombuigingstraject wilt u geen (nieuwe) financiële tegenvallers. Verzeker u er daarom van dat alle kosten die noodzakelijk zijn om de ombuiging te realiseren, in het voorstel zijn opgenomen. Ook wilt u niet dat, wanneer zich toch onverhoopt een tegenvaller voordoet, u direct nieuwe pijnlijke keuzes moet maken. Ga daarom na of de (verplichte) paragraaf Weerstandsvermogen in uw Programmabegroting u voldoende inzicht biedt in de risico's die de gemeente loopt en of de gemeente over voldoende middelen beschikt om deze risico's eventueel op te kunnen vangen. Op deze manier kunt u vaststellen of uw (meerjaren)begroting robuust is en tegen een stootje bestand.
Ombuigingen, hoe en wat?
Een ombuiging kan worden gerealiseerd door inkomsten te verhogen (bijvoorbeeld door verhoging van OZB-tarief), door uitgaven te verlagen (algemene korting op subsidies) of door ambities te herijken (bijvoorbeeld het onderhoudsniveau van het openbaar groen bijstellen).
Gepubliceerde onderzoeken
Necker van Naem voerde (rekenkamer)onderzoeken uit naar de plausibiliteit van ombuigingsvoorstellen van de gemeenten Pekela , Utrechtse Heuvelrug en Rijssen-Holten.
Hebt u vragen over ombuigingen of gemeentefinanciën in het algemeen?
Neem dan contact op met Joost Janssen, via 06-26048976, joost@necker.nl, of via twitter @janssenjoost #ombuigingen
