Een beter bestuur begint bij jezelf

De kwaliteit van de besluitvorming in het lokaal openbaar bestuur kan fors verbeteren als een raadslid jaarlijks gemiddeld 300 euro of meer in zichzelf zou investeren. 300 euro voor een training gemeentefinanciën, een integriteitworkshop, het bezoeken van een congres of een training debatvaardigheden. Juist in deze tijd van bezuinigingen zou een raad een kleine investering in zichzelf moeten doen. Politiek bedrijven geeft voldoening als je weet welke instrumenten je tot je beschikking hebt en weet hoe je in de vergadering of in gesprek met inwoners moet handelen.

In de acht gemeenten waar ik de afgelopen vier jaar actief was als griffier, gaven de raadsleden nauwelijks geld aan zichzelf uit. ‘Niet nodig', ‘te druk' of ‘zonde van het gemeenschapsgeld'. Waarom is het belangrijk dat raadsleden in zichzelf investeren? Omdat aan raadsleden vandaag de dag hogere eisen worden gesteld. Steeds meer taken en verantwoordelijkheden worden overgeheveld van het Rijk naar de gemeenten. In de meeste gevallen gaat dit samen met substantiële bezuinigingen of verschuivingen van (wettelijke) kaders en geldstromen. Bovendien opereert de raad in een diffuus politiek krachtenveld binnen de eigen gemeente (en in de regio) waar, naast het college, de ambtelijke organisatie, de inwoners en de media de besluitvorming beïnvloeden. Invulling geven aan je kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol is daarom voor een gemeenteraad als lekenbestuur geen gemakkelijke opgave.

Bezuinigingen

Door de toenemende bezuinigingsdrang van veel gemeenten komt de professionalisering van raadsleden verder onder druk te staan. Immers, als de gemeentelijke organisatie efficiënter moet gaan werken en minder middelen heeft om voor specifieke zaken externen in te huren, vindt de raad dat ze hierin ook een signaal naar de samenleving moeten geven. En dus bezuinigt de raad ook op zichzelf en op de griffie. Op zichzelf een nobele gedachte om deze voorbeeldrol aan te nemen, maar een goed raadslid worden gaat niet vanzelf. Investeren in het hoogste politieke orgaan van de gemeente is broodnodig. Het komt de kwaliteit van de besluitvorming ten goede en de raad gunt zichzelf de kans aan zijn imago te werken. Natuurlijk, kwaliteit van het lokaal openbaar bestuur laat zich moeilijk uitdrukken in geld. Maar als we willen besparen op het betaalbaar houden van onze democratie en onze publieke gelden doelmatig willen blijven besteden, dan lijkt mij dit een belangrijke stap.

Politieke inmenging

Ik ervaar raadsleden als zelfverzekerd, kritisch en betrokken. Stuk voor stuk competenties die een volksvertegenwoordiger nodig heeft. Maar raadsleden zijn ook mensen die van nature moeilijk te overtuigen zijn, bijvoorbeeld over de invulling van hun rol als politicus. Ik zie griffiers en raadsadviseurs worstelen met de invulling van hun coachende rol richting raadsleden. Raadsleden aanspreken op hun politieke prestaties of gedrag wordt al snel geïnterpreteerd als een belediging of politieke inmenging. De hele raad overtuigen om in zichzelf te investeren door een bepaald trainingstraject te volgen, is dan ook geen sinecure. Je hebt bovendien in de raad altijd te maken met tegengestelde belangen en een verschil in ervaringsniveau. Sommige raadsleden zijn net gestart, anderen zitten al twee of drie raadstermijnen. De "ervaren" raadsleden zijn vaak het moeilijkst te overtuigen van de meerwaarde van een training speciaal voor hun, terwijl zij nu juist een belangrijke voorbeeldrol vervullen richting minder ervaren raadsleden.

Investering in raad door goed opleidingstraject

Een training debatvaardigheden, gemeentefinanciën of integriteit kost gemiddeld 1400 euro per avond. Doe je dit vier keer per jaar dan investeer je als raad van 19 leden gemiddeld 300 euro per jaar per raadslid, geen astronomisch bedrag. Ter vergelijking, elke gemeente stelt jaarlijks per werknemer een opleidingsbudget vast van 1,5 tot 2,5% van de totale loonsom. 2,5% bij een salaris van 40.000 euro per jaar is al 1000 euro. Een gemeenteambtenaar komt gemiddeld genomen hier ruim boven uit.

Ik pleit daarom voor een investering in de raad door een goed opleidingstraject. Juist in deze tijd van bezuinigingen dien je de professionalisering van de raad niet zonder discussie naar de toekomst te verschuiven. Reserveer in het najaar een reëel bedrag op de begroting specifiek voor opleiding en training van de raad. Daarnaast leent deze periode, kort na de raadsverkiezingen, zich uitstekend voor een korte discussie over hoe, waarop en wanneer je als raad in jezelf wil investeren. Verspreid de trainingen over de gehele raadstermijn. Maak het jezelf makkelijk en koppel de inhoud van de trainingen aan de eigen jaaragenda en/of de p&c-cyclus (plan bijvoorbeeld een training gemeentefinanciën net voor de begrotingsbehandeling).Spreek als raad samen de ambitie uit werk te maken van de professionalisering. Onderken als raad wat de sterke en zwakke kanten zijn en waar de behoefte ligt om beter invulling te geven aan je rol als raadslid. Stel doelen op voor de komende vier jaar, vraag de griffier de behoeften in kaart te brengen en laat hem/ haar een voorstel doen.
Politiek bedrijven geeft voldoening als je weet welke instrumenten je tot je beschikking hebt en weet hoe je in de vergadering of in gesprek met inwoners moet handelen. Een beter bestuur begint bij jezelf.

Marnix Philips is adviseur bij Necker van Naem en veelal werkzaam als interim-griffier. Momenteel is hij waarnemend griffier te De Bilt.