Dekking verstandig, maar geen verplichting

02/5/2010  Financiële dekking aangeven is nog niet zo gemakkelijk. Raadsleden beschikken vaker niet dan wel over voldoende inhoudelijke kennis van gemeentefinanciën. Bovendien hebben ze meestal, in tegenstelling tot de ambtelijke organisatie, geen toegang tot alle relevante informatie. Een griffier zegt daarover:

‘Het college [kan] in principe eindeloos ... schuiven, herijken, dekking zoeken voor grote en zeker voor kleine bedragen. Dat ligt niet alleen aan de ondersteuning die het college ambtelijk krijgt, maar ook aan de vrijheid die het college heeft om binnen de door de raad geautoriseerde budgetten te besturen. En als de raad zelf eens een keer iets wil, dan moet er binnen een redelijk ondoorgrondelijke begroting dekking worden aangegeven. Mijn kinderen zouden zeggen: "dat is niet eerlijk!". Geen wonder dat als dekking de algemene middelen vaak worden genoemd.'

Veel programmabegrotingen zijn volgens griffiers ook nog steeds niet inzichtelijk genoeg voor raadsleden. De spanning zit juist vooral bij moties en amendementen die daarvoor ingediend moeten worden. De behandeling van de programmabegroting zit vaak vlak voor het moment dat de begroting naar Gedeputeerde Staten gestuurd moet worden. Het college heeft dan (te) weinig tijd om zelf nog financiële dekking te zoeken. Er staat druk op raadsleden om zelf met een dekkingspost te komen.

Motie versus amendement

Veel raadsleden en griffiers maken een expliciet onderscheid tussen een motie (‘dekking niet verplicht') en een amendement (‘dekking verplicht'). Een motie is een dringend verzoek aan het college, maar hoeft formeel niet uitgevoerd te worden. Een amendement is echter een besluit van de raad, dat vaak financiële gevolgen heeft. De raad stelt idealiter alleen beleid vast dat gedekt is, en dus moet de dekking opgenomen zijn in het amendement. De raad kan in het geval van een motie natuurlijk het college verzoeken dekking te zoeken, of, in het geval van een amendement, het college vragen een begrotingswijziging voor te leggen. De meeste raadsleden en griffiers vinden het aangeven van financiële dekking alleen in het geval van amendementen noodzakelijk.

Sturen op hoofdlijnen

Raadsleden zouden moeten sturen op hoofdlijnen, en niet op details. De dekking voor moties en amendementen bestaat vaak uit relatief kleine bedragen - details. En dus is het onwenselijk om de raad daarover te laten beslissen. Zoals een raadslid van de gemeente Katwijk daarover zegt: ‘Dekking laten verzorgen door raadsleden is vragen om detailbemoeienis over de begroting. Niet aan beginnen!' ‘Van een raadslid mag je niet verwachten dat bij voorstellen met kleine financiële consequenties tot op productenniveau een dekking wordt aangegeven. Bij grote bedragen ligt dat anders. De vraag wat een groot bedrag is en wat niet hangt wat mij betreft af van de totale omvang van de begroting', aldus een griffier.

Verstandig

Meerdere raadsleden merken op dat er, als je naar dekking gezocht hebt, een grotere kans is dat andere fracties en het college je amendement of motie overnemen. De beslissing over het aannemen van een amendement of motie draait namelijk vaak om de keuze voor de dekkingspost. De strekking is meestal niet datgene waar fracties over vallen. ‘Alhoewel niet een bestuurlijke verplichting is het aangeven van dekking verstandig. Dekking aangeven betekent dat je hebt nagedacht over de kosten en het beschikbare budget dan wel dat je een keuze hebt gemaakt of een prioriteit hebt benoemd', volgens een raadslid uit Almere.

Afbreukrisico

Wat is de rol van griffiers hierin? Griffiers moeten raadsleden altijd stimuleren financiële dekking aan te geven, en daarbij ondersteuning bieden. Daar zijn de deelnemers aan de discussie het over eens. Als griffiers daarvoor zelf niet over de expertise beschikken, kunnen ze raadsleden adviseren om ambtelijke ondersteuning te vragen. Wel bestaat er voor een griffier een afbreukrisico. Wanneer hij immers een suggestie doet voor een alternatieve dekking, zo legt een griffier uit, ‘maakt [hij] de facto politieke keuzes en verzwakt daardoor zijn positie ten opzichte van de raad.' Vooral bij advies over dekking bij een motie, waarmee toch vaak een politiek signaal wordt afgegeven, moet een griffier zich op de vlakte houden.

Praktisch

Moet iedere raad dan zijn eigen financieel adviseur hebben zodat raadsleden goed beslagen ten ijs komen? Dat lijkt onhaalbaar. Wel zou het goed zijn om binnen een nieuwe raad direct aandacht te besteden aan het wel of niet aangeven van financiële dekking. Om te beginnen: raadsleden zijn natuurlijk nooit verplicht om dekking aan te geven. Zelfs als het op korte termijn moet, kan de raad het college nog opdracht geven dekking te zoeken. Het uitgangspunt zou misschien moeten zijn dat het wenselijk is, zeker bij grote bedragen. De griffier van de gemeente Amstelveen heeft nog een aantal tips: maak onderling (tussen fracties) afspraken. ‘Bijvoorbeeld dat de dekking van moties en amendementen in principe in hetzelfde programma gezocht moet worden. Dat er tot een bepaald bedrag geen expliciete dekking noodzakelijk is. Dat voor ingrijpende beleidswijzigingen alleen de kadernota [of voorjaarsnota] wordt gebruikt. Dat soort afspraken.'

Voor de discussie tussen griffiers, klik hier.
Voor de discussie tussen raadsleden, klik hier.

Mieke Mertens is historica en adviseur bij Jacques Necker. Haar expertise ligt op het terrein van gemeenteraad en griffie. Ze heeft op verschillende griffies gewerkt, doet onderzoek naar kaderstelling door de raad en assisteert bij trainingen voor kandidaat-raadsleden.