Open source software: wat kun je ermee? Deel 1

• 15 feb 2010 door Sendy Farag

Al geruime tijd wordt de overstap van gemeenten naar open source software door de overheid gestimuleerd. Wat is de achtergrond hiervan en wat voor voordelen kan het gemeenten opleveren? Zijn er nadelen en welke ervaringen hebben gemeenten tot nu toe met open source software? Maar allereerst: wat is open source software nou eigenlijk? Dit is het eerste deel van twee artikelen waarin de ins and outs van open source software aan de orde komen.

Open source software

De naam zegt het al: de broncode (source) van de software is vrij beschikbaar (open) Dit betekent dat licentienemers de broncode mogen inzien, gebruiken, verbeteren, en distribueren. Concreet betekent dit dat een gemeente de software naar eigen behoefte kan aanpassen. De gebruiksduur van de software kan hierdoor aanzienlijk worden verlengd, omdat er geen dure ‘upgrade' naar een nieuwe versie nodig is. Een ander belangrijk voordeel is de onafhankelijkheid van software leveranciers. Gemeenten zitten niet langer vast aan een bepaalde leverancier als deze zou besluiten om de software te wijzigen of uit te faseren (bijvoorbeeld omdat andere software meer oplevert). Deze onafhankelijkheid kan ook handig zijn als gemeenten gaan fuseren.

Niet helemaal gratis

Vaak denkt men dat open source software gratis is. Dit is slechts ten dele waar. Alleen voor de licenties van open source software hoeft niet te worden betaald. Voor de rest (ondersteuning, onderhoud, opleiding/training, maatwerk, enz.) moet men wél marktconforme bedragen betalen. Desalniettemin zijn juist de kostenbesparingen reden geweest voor de overheid om het gebruik van open source software te stimuleren.

Overheidsprogramma's

De bal begon te rollen met de motie Vendrik in 2002. Een meerderheid van de Tweede Kamer schaarde zich toen achter het plan dat het kabinet het gebruik van open source software bij de overheid moet stimuleren. Van 2003 tot en met 2007 liep daarom het overheidsprogramma OSOSS (Open Standaarden en Open Source Software). In 2008 werd OSOSS opgevolgd door het programma NOiV (Nederland Open in Verbinding). Doel van dit huidige overheidsprogramma is om overheidsorganisaties over de mogelijkheden van open source software te informeren en hen te stimuleren deze waar mogelijk toe te passen in hun informatiesystemen. De activiteiten van het programma zijn primair gericht op bestuurders, het ICT-management, en toeleveranciers.

Nadelen

Als er zoveel mooie voordelen te behalen zijn, waarom zijn gemeenten niet inmiddels massaal overgestapt op het gebruik van open source software? Dit heeft onder meer te maken met de volgende nadelen van open source software. Ten eerste is er geen enkele instantie die de verantwoordelijkheid heeft voor het goed functioneren van de software. Er is dus geen aanspreekpunt als de software niet werkt zoals verwacht. Daarom is het belangrijk om open source software eerst uitgebreid te testen in een reële omgeving. Ten tweede bestaat het gevaar dat de originele versie verdwijnt, omdat de software makkelijk aan te passen is. Aanpassingen moeten daarom los van de originele versie worden aangemaakt, anders kan de software niet ‘meegroeien' met nieuwe versies. Verder ontbreekt simpelweg in veel gemeenten de kennis om succesvol de overstap naar open source software te implementeren.

De praktijk

In deel 2 over open source software komt de praktijk aan bod: welke gemeenten zijn koplopers? Wat zijn hun ervaringen?

Sendy Farag is sociologe/stadsgeografe en onderzoeker bij Jacques Necker. Haar expertise is het gebruik van diverse onderzoeksmethoden, zowel kwalitatief als kwantitatief. Zij voerde onderzoek uit naar uiteenlopende thema's zoals: veiligheid, communicatie, wegenonderhoud, afvalstoffenheffing, en afhandeling meldingen over de openbare ruimte.